HAI BÀI THƠ LỤT - BÙI THÚC KHÁN (Trích ĐS LTQN 2014)

19/07/201412:00 SA(Xem: 13758)
HAI BÀI THƠ LỤT - BÙI THÚC KHÁN (Trích ĐS LTQN 2014)
Dịp Xuân Quý Tỵ 2013, có lẽ để bày tỏ “ một chút nhớ xưa “, một vài Đặc san Xuân phát hành ở Nam California đã lục đăng mấy bài thơ ghi nhận những trận lụt Năm Tỵ (năm Quý Tỵ 1893, Ất Tỵ năm 1905 )…của cụ Tam Nguyên NGUYỄN KHUYẾN ( 1835- 1909 ).
 Bài lụt năm Ất Tỵ là bài thơ xưa nay thường được nhắc nhở nhiều nhất, có trích giảng trong chương trình Việt văn bậc Trung học trước năm 1975:
 Tỵ trước, Tỵ này chục lẻ ba,
 Thuận giòng nước cũ lại bao la,
 Bóng thuyền thấp thoáng dờn trên vách,
 Tiếng sóng long bong lượn trước nhà,
 Bắc bậc người còn chờ chúa đến,
 Đóng bè ta phải rước vua ra.
 Sửa sang việc nước cho yên ổn,
 Trời đất sinh ta ắt có ta.

 ( Hai câu 5, 6 có nghĩa là chủ nhà phải bắc thang leo lên cao chờ người cứu và phải đặt bếp trên bè để thổi cơm. Vật nấu Bếp được gọi là Ông đầu rau, Ông Núc hay Ông Bếp )

 Đọc bài thơ trên của cụ Yên Đỗ, tôi nhớ đến bài thơ Lụt năm Bính Ngọ 1906 của cụ Trần Kế Xương ( 1870- 1907 ).

 Thử xem một tháng mấy kỳ mưa,
 Ruộng hóa ra sông, nước trắng bừa.
 Bát gạo Đồng Nai câu chuyện cũ,
 Mái cheo Quý Tỵ nhớ năm xưa.
 Trâu bò buộc cẳng coi buồn nhỉ ?
 Tôm tép khoe mình đã sướng chưa ?!
 Nghe nói Miền Nam trời đại hạn,
 Sao không sang sẻ nước cho vừa. ? !
 
 Chuyện tôi nhớ nhiều hơn không phải là nội dung hai bài thơ vừa trích dẫn mà là chuyện hai bài thơ đó được cụ Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc bình phẩm trong sách “ Nam Thi Hợp Tuyển “ của Cụ, xuất bản năm 1927. Cụ đã viết như sau:
 “ Bài của cụ Tam Nguyên rõ ra một nhà học thức nhiều, trong bụng chứa hàng muôn quyển sách, lúc Cụ làm khác nào như thể lúc ôm cây đàn, tâm thì hòa mà khí thì bình. Cho nên bài thơ của Cụ vừa thanh, vừa nhã, vừa bao la rất rộng.
 Còn bài của Ông Tú Tài, tuy khong cho là hẹp được, nhưng có lẽ, vì Ông thuần chọn một cái khí phách mà thành hình như Ông có cái giọng gay gắt hơn, đưa những gươm vàng giáo sắt ra, khiến cho người đọc đã như sợ hãi mà lại như căm giận vậy “.
 
 Và đây là ý kiến của nhà phê bình văn học Vũ Ngọc- Phan về lời bình phẩm của Cụ Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc, được rút từ tác phẩm “ NHÀ VĂN HIỆN ĐẠI “

 “ Mấy lời phê bình trên này thiếu sự rộng rãi. Đối với các thi gia đã khuất, hà tất lại phải đem cái Tam Nguyên để đọ với cái Tú Tài ? Nhất là đứng riêng hẳn về phương diện thơ quốc âm, Nguyễn Khuyến chưa chắc đã hơn gì Trần Kế Xương. Nếu xét thật kỹ những tác phẩm về quốc-văn của hai nhà và ảnh hưởng của họ đối với nền quốc-văn hiện đại, chưa biết ai là người sẽ giựt giải khôi-nguyên ? Kể ra với lối thi cử thời xưa, một người có cái giọng văn chua chat như Trần Kế-Xương mà đỗ được Tú Tài cũng là khá đấy. Còn như không đỗ được Tú Tài như Victor Hugo rồi sao ? Tuy vậy vẫn được hậu thế coi là một nhà đại thi hào, không những của nước Pháp mà còn của thế giới nữa. “
 …Nhà phê bình Nguyễn Văn Ngọc viết : “ Bài của ông Tú Tài tuy không cho là hẹp được, nhưng có lẽ Ông thuần chuộng một cái khí phách mà thành hình như Ông có giọng gay gắt…”
 Tác giả Nhà Văn Hiện Đại viết tiếp” :
 “ Không cho là hẹp được là phải lắm vì nếu làm thơ làm văn mà đã biết chuộng một cái khí phách thì sao có thể gọi là hẹp được ? Văn thơ mà có thể chê là “ hẹp hòi “ chỉ có thứ văn thơ đẽo gọt từng chữ, từng lời, không biết chú trọng đến tư tưởng.
 Không nói đến tất cả thơ của Yên Đỗ và tất cả thơ của Trần Kế- Xương, riêng hai bài thơ lụt trên này, bài của Trần Kế- Xương thật hơn hẳn bài của Nguyễn Khuyến…
 “ Yên Đỗ sở trường về tả cảnh hơn tả tình nên những câu tả cảnh lụt của Ông có màu sắc hơn của Trần Kế- Xương, nhưng về nhân tình thế thái thì ngon bút của họ Trần bao giờ cũng sắc sảo, Yên Đỗ thật không bằng. Có đau khổ mới trải mùi nhân thế, mà về đau khổ thì cụ Tuần trí sĩ Yên Đỗ chắc không trải bằng cụ Tú Vị- Xuyên,”.


 Một nhà nghiên cứu văn học có uy tín ở Hải ngoại hiện nay có lần đã viết:
 “ Từ cuối thế kỷ 19 chuyển sang đầu thế kỷ 20 là buổi giao thời của cuộc gặp gỡ Đông Tây tại Việt Nam. Buổi giao thời ấy đã đành gieo mầm cho cả một mùa Hoa rực rỡ về sau, tuy nhiên, lúc đó nó làm lay động biết bao cây, làm tàn phai biết bao nhiêu là lá, khiến lòng người đâm ra rã rời, hoang mang. Không có ai ghi lại bằng thơ khung cảnh và tâm trạng của con người tời ấy hay hơn Tú Xương. Ở phương diện này, tầm vóc của Tú Xương còn cao hơn Nguyễn Khuyến _ người rất khâm phục Tú Xương _ : “ Kìa ai chín suối xương không nát…”, “ Ông Nghè ông Thám vô mây khói, Đứng lại văn chương một Tú Tài “ !

 “ Sau khi Tú Xương chết vào năm 1907, chưa thấy ai trong làng thơ trào phúng có kích thước của Tú Xương, dù những kẻ mạo xưng họ “ Tú “ không ít. Thơ họ rất nhiều hậm hực mà rất ít nhân tình.

 Và để kết túc bài viết này, chúng tôi xin được lập lại lời của Tam Nguyên Yên Đỗ:

 “ Ông Nghè, ông Thám vô mây khói,
 “ Đứng lại văn chương một Tú Tài !”

 Thiển nghĩ, đây cũng là sự vinh danh và xác định vị thế của nhà thơ TRẦN KẾ-XƯƠNG trong lịch sử văn học nước nhà. Mặt khác, người đời cũng lấy làm cảm kích trước nhãn quan và phong cách của cụ Nguyễ Khuyến đối với nhà thơ sông Vị…

 Nam California, Hè 2014
 BÙI THÚC KHÁN.
 
 

BÀI MỚI NHẤT
01/07/2020(Xem: 55)
Qua hai ngày xếp hàng từ 2 giờ sáng vẫn không mua được vé xe đò, ba tôi đành đưa tôi lên tàu, lúc bấy giờ đường xe lửa chỉ đến được Phù Mỹ. Ba tôi cầm tay tôi trấn an "Từ đây con đón xe đò ra Bồng Sơn, không xa đâu nhưng Ba phải về". Tôi leo lên chiếc xe lam ọp ẹp mà nước mắt cứ ứa ra, tôi sẽ đến một nơi xa lạ, không người quen biết, không chốn ăn ở...
30/06/2020(Xem: 59)
Vinh kể tiếp : “Hôm sau, may quá khách sạn gọi cho biết họ đã tìm ra tấm thẻ bài đó và sẽ cho người đem vô Cam Ranh cho em. Em mừng quá, mừng đến chảy nước mắt, còn mừng hơn bắt được vàng. Em cũng không quên hậu tạ cảm ơn người đem tấm thẻ bài lại cho em. Vậy là anh Thanh lại phù hộ cho em nữa rồi... "
28/06/2020(Xem: 53)
... Thật vậy, ở đây khi không còn lái được xe thì không chủ động được gì nhiều. Đi lại và giao tiếp bị hạn chế. Nếu không chuẩn bị trước thì tinh thần sẽ xuống nhanh. Do vậy người già vẫn cố gắng lái xe dù mỗi năm thêm một tuổi. Và dĩ nhiên, người già thì thường không lái giỏi.
25/06/2020(Xem: 56)
Chính họ là những anh hùng thầm lặng. Họ không được chết trên chiến trường, thân xác mang về Nhà Vĩnh Biệt với những tràng hoa ghi ơn, huy chương truy tặng, với những thủ tục chào kính cùng với điệu kèn ai oán, quan tài đi giữa hai hàng quân danh dự, và những phát súng chào tiển biệt.
20/06/2020(Xem: 77)
Cổ nhân có câu: "sinh, bệnh, lão, tử". Bốn giai đoạn này không ai có thể tránh khỏi. Chuẩn bị ứng phó với bệnh tật và tuổi già của mình và của thân nhân mình là điều ai cũng có dịp nghĩ tới, kể cả chính kẻ viết bài này là tôi cũng đang sắp sửa bước vào tuổi “thất thập cổ lai hi”.
15/06/2020(Xem: 77)
Bùng phát trên các trang mạng xã hội hình ảnh một người da đen biểu tình cho phong trào Black Lives Matter khiêng trên vai một người da trắng phản biểu tình bị thương ra khỏi chỗ nguy hiểm trong cuộc biểu tình chống kỳ thị chủng tộc tại thủ đô London, nước Anh, hôm Thứ Bảy, 13 Tháng Sáu.